Geçen haftaki İnebolu’da Akla İzana Uymayan Cadde ve Sokak İsimleri başlıklı yazıyı hatırlıyorsunuz.
İnebolu’daki cadde ve sokak isimlerinin ilçenin tarihini yansıtmaktan giderek uzaklaştığını, herhangi bir kötü niyet taşımasa bile bu konudaki tercihlerin geçmişi geleceğe taşımaktan uzak olduğunu vurgulamıştım. (Bu konuda aslında Mustafa Fakazlı Abi’nin ciddi bir çalışmayı daha önceden yaptığını ama bir sonuca bağlanamadığını daha sonra öğrendim.)
Şimdi bakın. Bunun en güzel örneklerinden biri Karadeniz Mahallemizde.
Bu mahallede Afife Jale Sokak var.
Konuyu bunun üzerinden anlatalım:
AFİFE JALE…
Afife Jale, Türk tiyatrosunda sahneye çıkan ilk Müslüman kadın oyuncu.
1902 yılında İstanbul’un Kadıköy ilçesinde doğmuş.
Tiyatro eğitimi sonrasında sahneye çıkmış ve birçok oyunda rol almış.
Babası buna karşı çıktığı için evden ayrılmış.
Çektiği şiddetli baş ağrısı için yüksek dozda morfin kullanılması sebebiyle morfin bağımlısı olmuş.
Bestekâr Selahattin Pınar ile evlenmiş.
Rivayet o ki ünlü besteci Nereden Sevdim O Zalim Kadını, Anladım Sevmeyeceksin Beni Sen Nazlı Çiçek gibi birçok şarkıyı onun için bestelemiş.
Uyuşturucu bağımlılığından kurtulamayan Afife Jale, 26 Temmuz – 17 Kasım 1934 tarihleri arasında Afife Selahaddin adıyla, 1939 – 5 Kasım 1940 tarihleri arasında da Afife Utku adıyla Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesinde yatmış.
Son olarak 1941 tarihinde hastaneye yatan sanatçı, hastanenin morfinmanlar koğuşunda 24 Temmuz 1941’de ölmüş.
Peki?
Elbette bir sanatçı, elbette tiyatro dünyasının haklı olarak kıymet verdiği önemli bir isim, elbette adına ödül törenleri düzenlenecek, filmler çekilecek kadar saygıdeğer.
Bunları yok saymaya çalışacak kadar hadsiz değilim ama…
Konunun İnebolu ile yahu İnebolu’yu bir kenara bırakalım Karadeniz Mahallesi ile ilgisi ne?
ÇANAK NEJLA…
Ha siz Karadeniz Mahallesi’nde bir sokağa birinin ismini verelim, bu da kadın olsun diye isim aradıysanız…
Kardeşim, o zaman taaaa Afife Jale’ye kadar uzayacağınıza Çanak Nejla ismini vereydiniz?
Bu ilçede bilen biliyor tanıyan tanıyor Çanak Nejla’yı öyle değil mi?
Nesini beğenmediniz? Nesi kimi rahatsız etti de ismi aklınıza gelmedi mesela?
Karadeniz Mahallesinden değil miydi?
Senede bir kere bu ilçeye gelip çarşıya inmez miydi?
Her dükkâna rahatlıkla girip çıkmaz mıydı?
Yolda hürmet görmez miydi?
Eline yapışıp öpenler yok muydu birader?
Kapılarda karşılanmaz mıydı?
Yahu saygıdeğer değildi ise niye her dükkânda çay değil de kahve ikramı yapılırdı?
Sevilmeyen bir insan idiyse niye oturduğu her yerde etrafına insanlar toplanırdı?
Keyifle sohbet edilmez miydi? Gülünmez miydi?
Bütün bunların yapılmayacağı biri idiyse kim neyin rolünü şovunu yapıyordu o zaman?
TARİH YERELDE BAŞLAR
Anlatmak istediğim özetle şudur:
Tarihinizi korumazsanız ufalana ufalana yok olursunuz.
Bugün burun kıvırdığınız ve belki de umursamadığınız bu konular sandığınızdan önemlidir.
Mesela Keresteciler Caddesi önemlidir. Çünkü tarih yerelde başlar.
Mesela Çanak Nejla bizim için Afife Jale’den önemlidir. Çünkü tarih yerelde başlar.
Siz Çanak Nejla dururken sokağınıza Afife Jale adını verirseniz işte tarih orada biter.
Tarih biterse de ileride kırk tane Mustafa Fakazlı Abi gelse size tarihinizi öğretemez.
Siz de sokağınızın adına bakıp Evliya Çelebi’yi İnebolulu emanetçi falan zannedersiniz.
Ne diyordu komutan Nefes filminde?
“Uyursanız ölürsünüz” kardeşim.
* * *
(Saygısızlık yapma maksadımın olmayacağını herkes bilir ancak Nejla Abla’nın lakabını kullanarak ismini verdiğim için yakınlarını ve hısım akrabalarını üzdüysem de özür dilerim.)
