Kelebek kanatlarının göz alıcı parlak renkleri, çiçeklerin tatlı kokuları ve ötücü kuşların ahenkli melodileri… Doğadaki bu unsurların tamamı aslında bireylerin üremesine yardımcı olan birer sinyal olarak evrimleşti. Ancak ilginç olan şu ki, biz insanlar da bu sinyalleri kendi duyularımız açısından cezbedici buluyoruz.
Science dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bu durumun sadece bir tesadüf olmadığını gösteriyor. Smithsonian Tropikal Araştırma Enstitüsü’nden (STRI) bilim insanlarının ABD, Kanada ve Yeni Zelanda’daki araştırmacılarla yürüttüğü iş birliği, insanların ve hayvanların yalnızca tek bir sinyal türüne, yani belirli hayvan çiftleşme çağrılarına yönelik ortak öznel tercihler sergilemekle kalmadığını ortaya koydu.
Araştırma, doğadaki hayvan seslerinin tüm çeşitliliği ve karmaşıklığı göz önüne alındığında, insanlar ile hayvanların bir sesin belirli nitelikleri konusunda örtüşen tercihler sergilediğini de kanıtlıyor. Bu bulgular, bazı hayvan seslerine yönelik tercihlerin, tahmin edilenden çok daha “evrensel” bir temele dayandığına işaret ediyor.
Aslında her şey 1980’lerin başında, STRI kadrosundan A. Stanley Rand ve Michael J. Ryan’ın Orta Amerika’nın tropik yağmur ormanlarındaki túngara kurbağalarını incelemesiyle başladı. Araştırmacılar, dişi túngara kurbağasının eş seçiminde, erkeğin çıkardığı sesin karmaşıklığına göre karar verdiğini ilk kez o dönemde kanıtlamışlardı.
Bugün Teksas Üniversitesi’nde profesör olan Ryan ve ekibi, bu yeni çalışmada bir adım daha ileri giderek, erkek túngara kurbağaları da dahil olmak üzere, belirli hayvan seslerine yönelik insan tercihlerinin, dişi hayvanların tercihleriyle örtüşüp örtüşmediğini öğrenmek istedi. (şu soruyu sordu: Dişi hayvanların bu tercihleri ile insanlarınki arasında bir korelasyon var mı?)
Çalışmanın baş yazarı Logan James, “Stan ve Mike’ın keşfettiği dişi tercihlerini bizzat ölçme fırsatı bulduktan sonra bu tercihlerin nereden geldiği sorusu beni büyüledi. Üstelik o ekip ilk bulgularını yayımladığından bu yana, kan emici sinekler ve kurbağa yiyen yarasalar gibi ‘kulak misafiri’ olan diğer hayvanların da karmaşık sesleri tercih ettiğini keşfettik. Bu durum, akustik tercihlerin ne denli yaygın olabileceğini sorgulamamıza yol açtı” diye belirtiyor.
Ekip, insanların farklı hayvan seslerine yönelik tercihlerini çevrimiçi bir bilgisayar oyunuyla test etti. Dünya genelinden 4.000’i aşkın katılımcıya, 16 farklı hayvan türüne ait ses çiftleri dinletildi ve her çiftten hangisini tercih ettikleri soruldu.
Sunulan tüm sesler, daha önceki bilimsel çalışmalarda kaydedilmiş ve ilgili hayvan türünün dişi bireyleri tarafından hangisinin “tercih edildiği” halihazırda bilinen kayıtlar arasından seçilmişti. Araştırmacılar, insanların hayvanların tercih ettiği seslerle ne ölçüde örtüştüğünü inceledi.
Yale Üniversitesi Çocuk Araştırmaları Merkezi’nde doçent ve çalışmanın kıdemli yazarı Samuel Mehr, bu yöntemin evrimsel biyoloji sorularını yanıtlamak için mükemmel bir araç olduğunu belirtiyor.
“Oyunlaştırılmış vatandaş biliminde insanlar, deneylere yalnızca eğlenceli ve ilgi çekici oldukları için gönüllü olarak katılıyor. Oyunumuz, çok sayıda insanın çok farklı seslere yönelik tercihlerini test etmemize olanak tanıdı.”
Ekip, insan ve hayvan ses tercihleri arasında geniş bir örtüşme saptadı. Bir hayvanın belirli bir sese yönelik tercihi ne kadar güçlüyse, bir insanın da o sesi favorisi olarak seçme olasılığı o kadar artıyordu. Bunun yanı sıra katılımcılar, “daha çekici” olan sesi çok daha hızlı seçme eğilimindeydi. Hayvanlar ile insanlar arasındaki bu uyum, özellikle düşük frekanslı (pes) sesler ve “titreşimler”, “tıkırtılar” ve “şakırtılar” gibi akustik süslemeler içeren seslerde en belirgin biçimde kendini gösterdi.
Ryan, bulguları Darwin’in çok önceki bir gözlemiyle ilişkilendiriyor: “Darwin, hayvanların zaman zaman bizim tercihlerimizle paralellik gösteren bir ‘güzelliğe düşkünlük’ sergilediğini belirtmişti. Bizim çalışmamız da, Darwin’in bu gözleminin genel anlamda doğru olduğunu; bunun da büyük olasılıkla diğer hayvanlarla paylaştığımız pek çok duyusal sistem özelliğinden kaynaklandığını ortaya koyuyor.”
Smithsonian Magazine. 19 Mart 2026.
Makale: James, L. S., Woolley, S. C., Sakata, J. T., vd. (2026). Humans share acoustic preferences with other animals. Science, 391(6771), 1246–1249.
